ایران از معدود کشورهایی است که تنوع بحرانهای طبیعی—از سیل و زلزله تا آتشسوزیهای جنگلی و حوادث جادهای—آنقدر گسترده است که «زمان» در آن حیاتیترین عامل نجات محسوب میشود. ثانیههایی که میان زندگی و مرگ فاصله ایجاد میکنند، سالهاست چالش اصلی نیروهای امدادی بوده است.
در چنین شرایطی، پهپادهای امداد و نجات بهسرعت از یک ابزار آزمایشی به بخش مهم استراتژی مدیریت بحران ایران تبدیل شدهاند. فناوریای که میتواند در چند دقیقه به مناطقی برسد که نیروی انسانی یا خودروهای امدادی گاهی ساعتها تاخیر دارند.
این مقاله نشان میدهد که چرا ۱۴۰۵ سالی است که پهپادها چهره جدید مدیریت بحران در ایران را شکل خواهند داد.
بیشتر بخوانید: پهپاد آتشنشان؛ نوآوری در ایمنی و اطفای حریق
در بحران، سرعت مهمترین مزیت است. پهپاد میتواند در چند دقیقه از پایگاه پرواز کرده و به منطقهای برسد که تیم زمینی شاید در نیم ساعت یا حتی چند ساعت به آن برسد. این سرعت در سیل، زلزله و آتشسوزی تفاوت بین نجات یک انسان و از دست رفتن اوست.
پهپادها علاوه بر سرعت، تصویربرداری دقیق و بیدرنگ ارائه میدهند. دوربین حرارتی، زوم اپتیکال و ثبت تصاویر ۴K باعث میشود تیم فرماندهی بحران دید کامل و همزمان از منطقه داشته باشد؛ چیزی که پیشتر تنها با هلیکوپتر امکانپذیر بود و هزینه بسیار زیادی داشت.
اما مهمترین دلیل نیاز به پهپاد، پوشش مناطق صعبالعبور است. کوهستانها، جنگلهای انبوه، جادههای بستهشده از سیل یا رانش، ساختمانهای فروریخته یا مناطق پرخطر… اینها جاهایی هستند که نیروی انسانی نمیتواند به آن نزدیک شود، اما پهپاد بهراحتی وارد میشود و وضعیت را گزارش میکند—بدون اینکه جان امدادگران به خطر بیفتد.
در سیلهای اخیر گلستان و لرستان، پهپادها نقش حیاتی در شناسایی مسیر پیشروی آب، نقاط شکست دیوارههای حفاظتی و تعیین مسیرهای امن خروج مردم داشتهاند. پهپاد از ارتفاع پایین میتواند مسیرهای مسدود و جریانهای خطرناک آب را دقیقاً مشخص کند.
در بحران زلزله، سرعت نجات افراد زیر آوار اهمیت حیاتی دارد. پهپادهای مجهز به حسگرهای حرارتی قادرند دمای بدن انسان را—even در میان آوار، غبار یا شب—تشخیص دهند. این فناوری میتواند محل دقیق محبوسشدگان را پیش از رسیدن تیم زمینی مشخص کند.
آتشسوزی جنگلهای هیرکانی، زاگرس و مازندران نشان داد که نیروهای زمینی به دلیل صعبالعبور بودن مسیر، گاهی چند ساعت دیرتر به کانون اصلی آتش میرسند. پهپادهای حرارتی میتوانند خطوط پیشروی آتش، نقاط داغ (Hot Spots) و مسیرهای امن برای نیروها را تعیین و عملیات را هدایت کنند.
در محورهای پرترافیک شمال—چالوس، هراز، فیروزکوه—پهپاد امداد و نجات میتواند خیلی سریعتر از اورژانس و پلیس به محل حادثه برسد و وضعیت واقعی را گزارش دهد. نیروهای امدادی میدانند دقیقاً چند مصدوم وجود دارد، وضعیت مسیر چیست و به چه تجهیزات نیاز است.
در برخی بحرانها—مثل انسداد جاده در برف و کولاک—پهپاد میتواند دارو، کیت کمکهای اولیه، دستگاه شوک و حتی بستههای آب را به محل حادثه ارسال کند.
بیشتر بخوانید: پهپاد اورژانس؛ تکنولوژی در خدمت جان انسان!
دوربینهای حرارتی پهپاد میتوانند تفاوت دمایی بدن انسان با محیط را تشخیص دهند. این ویژگی در زلزله، آتشسوزی و شبهنگام فوقالعاده حیاتی است.
پهپادهای امدادی معمولاً زوم اپتیکال 20x تا 56x دارند که امکان مشاهده جزئیات از فاصله صدها متری را فراهم میکند—بدون ریسک نزدیکشدن به منطقه خطر.
AI میتواند:
را در تصاویر پیدا کند و برای فرماندهی بحران ارسال کند.
پهپادهای امدادی میتوانند با اسپیکرهای قوی پیامرسانی عمومی انجام دهند، در شب با پروژکتور محیط را روشن کنند و دارو یا بستههای سبک را با Drop Box به منطقه بیندازند.
در بحران، شبکه موبایل معمولاً قطع یا شلوغ است. پهپادهای امداد و نجات از ارتباط مستقل (Frequency Radio) استفاده میکنند و به همین دلیل حتی در نقاط بدون آنتن هم قابلیت عملیات دارند.
ایران به دلیل شرایط جغرافیایی، به ایستگاههای واکنش سریع پهپادی نیاز دارد. مناطقی مثل:
جزو پرریسکترین استانها هستند.
در الگوی جهانی، پهپادهای واکنش سریع باید ظرف ۵ تا ۸ دقیقه به محل برسند. این زمان برای نجات افراد در زلزله یا سیل تعیینکننده است.
یک مرکز واکنش سریع پهپادی شامل:
خواهد بود.
با تمام مزایای شگفتانگیز، پهپادهای امدادی چالشهایی نیز دارند:
اما مزایای پهپاد بهقدری کلیدی است که این چالشها معمولاً با آموزش، تجهیزات بهتر و ایستگاههای پروازی استاندارد قابل رفع است.
تحلیل روندها نشان میدهد ایران در آستانه ورود به مرحلهای جدید از مدیریت بحران است:
ایران به دلیل شرایط اقلیمی و جغرافیایی، بیش از بسیاری از کشورها به فناوریهای امدادی نیاز دارد. پهپادهای امداد و نجات با سرعت، دقت، قدرت تصویربرداری و قابلیت عملیات در مناطق غیرقابل دسترس، امید جدید مدیریت بحران هستند.
سال ۱۴۰۵ نقطه آغاز دورهای است که در آن پهپاد نه یک ابزار کمکی، بلکه جزء اصلی عملیات نجات خواهد بود.