جنگلهای هیرکانی یکی از کهنترین اکوسیستمهای جهاناند؛ جنگلهایی با قدمت بیش از ۴۰ میلیون سال که از سواحل دریای خزر تا دامنههای البرز کشیده شدهاند و در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند. این جنگلها تنها یک منبع طبیعی نیستند؛ ریههای تنفسی شمال کشور و ذخیرهگاه زیستی بیش از دوهزار گونه گیاهی و جانوریاند.
با این حال، پاییز ۱۴۰۴ یکی از تلخترین دورههای این جنگلها بود. آتشسوزی گسترده در منطقه الیت مرزنآباد چالوس از ۱۰ آبان آغاز شد و با وجود چند بار مهار نسبی، دوباره شعلهور شد. گزارشها نشان میدهد که ۱۰ تا ۱۵ هکتار از جنگلهای هیرکانی در این حادثه آسیب دیدند و نیروهای زمینی بیش از یک هفته درگیر عملیات سنگین اطفاء بودند.
اگرچه حریق اصلی اکنون مهار شده، اما کُندهسوزیها و نقاط عمیق حرارتی همچنان فعالاند و لکهگیری ادامه دارد. همین تکرار شعلهوریها نشان میدهد که روشهای سنتی — بدون پشتیبانی فناوری — دیگر پاسخگوی بحرانهای گسترده جنگلی در شمال ایران نیست.
اینجاست که پهپادهای آتشنشان وارد میدان میشوند؛ فناوریای که میتواند جان جنگلهای هیرکانی را نجات دهد.
گزارشهای سازمان منابع طبیعی و رسانههای رسمی یک تصویر مشترک را نشان میدهند:
در چنین شرایطی، یک تیم زمینی ۵۰ نفره برای خاموش کردن بخشی از آتش، گاهی باید ۴ تا ۶ ساعت پیادهروی کند. این یعنی از دست دادن «ثانیههای طلایی» که نتیجه آن افزایش خسارت است.
پهپادهای آتشنشان، برخلاف تصور عمومی، فقط «آبپاش پرنده» نیستند.
این پهپادها قادرند:
این یعنی فناوریای که هم سرعت دارد، هم ایمنی و هم دقت.
آتشسوزی اخیر الیت یک حقیقت تلخ را آشکار کرد:
سیستم فعلی اطفای حریق جنگلهای شمال، برای بحرانهای بزرگ طراحی نشده است.
ویژگیهای خاص هیرکانی — مانند پوشش ضخیم، تراکم لاشبرگ، شیبهای صعبالعبور و رطوبت متغیر — باعث میشود که:
این همانجایی است که پهپاد میتواند ماهواره عملیات زمینی باشد.
شرکت اوجیران — به عنوان یکی از فعالترین مجموعههای توسعه پهپادهای صنعتی — مدلهای ویژهای برای عملیات جنگلی و کوهستانی ارائه کرده است. این پهپادها ویژگیهایی دارند که آنها را به گزینهای ایدهآل برای هیرکانی تبدیل میکند:
در نزدیک آتش، حرارت لحظهای به ۲۰۰ تا ۳۰۰ درجه میرسد. مخزنهای استاندارد اوجیران از مواد مقاوم ساخته شدهاند و تغییر فرم نمیدهند.
در جنگل، هدف پاشش مستقیم روی شعله نیست؛ هدف «خفه کردن» آتش است. مهپرتاب، پوشش بیشتری ایجاد میکند و نتیجه بهتری دارد.
این قابلیت دقیقاً جایی کار میکند که تیم زمینی نمیتواند چیزی ببیند؛ زیرخاکستر، شکاف تنه درختان، ریشهها و کُندهها.
در مناطق جنگلی شمال، بادهای تند یکی از چالشهای اصلیاند. طراحی بدنه پهپادهای اوجیران بهگونهای است که در بادهای متوسط همچنان پایدار میماند.
در منطقهای که حتی یک جاده دسترسی وجود ندارد، فقط پهپاد میتواند ظرف چند دقیقه وارد عملیات شود.
۱. پرواز اولیه و اسکن حرارتی جنگل
۲. تشخیص Hot-Spotها و نقاط شعلهور عمیق
۳. انتخاب نقاط دارای اولویت (شیب، سرعت باد، شدت آتش)
۴. پاشش مواد ضدحریق یا مهپرتاب
۵. پرواز مجدد جهت بررسی نتیجه
۶. ارسال مختصات دقیق به تیم زمینی
این چرخه میتواند دهها بار در یک روز تکرار شود؛ بدون خستگی و بدون خطر.
| روش اطفا | سرعت رسیدن به محل | دقت عملیات | ریسک برای نیروها | هزینه | کارایی در مناطق صعبالعبور |
|---|---|---|---|---|---|
| نیروهای زمینی | پایین | متوسط | بالا | پایین | بسیار پایین |
| بالگرد | متوسط | پایین | متوسط | بسیار بالا | محدود |
| پهپاد آتشنشان | بسیار بالا | بسیار بالا | صفر | متوسط | عالی |
با اینکه آتش الیت مهار شد، اما هر پاییز این خطر تکرار میشود.
کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند که با ادامه روند خشکسالی،
آتشسوزی هیرکانی از یک اتفاق، به یک «الگو» تبدیل میشود.
راهحل چیست؟
اگر چنین سیستمی مستقر شود، احتمال تکرار فاجعههای مشابه به شدت کاهش مییابد.
جنگلهای هیرکانی میلیونها سال دوام آوردند؛
طوفانها، اقلیمها و عصرهای یخبندان را پشت سر گذاشتند؛
اما امروز در برابر یک جرقه، یک بیدقتی یا یک باد گرم آسیبپذیرتر از همیشهاند.
باشد که این سرمایههای ملی محافظت شوند،
که جنگلی که میلیونها سال دوام آورده، در چند روز دود نشود.
باشد که جلوی سوختن، همین امروز گرفته شود.