کشاورزی ایران وارد مرحلهای شده که سرعت رشد فناوری دیگر اجازه ادامه روند سنتی را نمیدهد. پهپاد سمپاش فقط یک ابزار مدرن نیست؛ اکنون پایه اصلی مدیریت آفات، کاهش هزینهها و تضمین سلامت محصول در بسیاری از استانهای کشور شدهاند.
تحقیقات میدانی در برنجزارهای گلستان، مزارع گندم فارس و باغات مازندران نشان میدهد که بیش از ۵۰ درصد کشاورزان بزرگ در سال ۱۴۰۴ حداقل یکبار از پهپاد برای سمپاشی استفاده کردهاند. این نشان میدهد که سال ۱۴۰۵ به احتمال زیاد، نقطه شروع یک گذار ملی باشد.
افزایش ناگهانی هزینههای کارگری، کمبود نیروهای ماهر، نیاز به سرعت بالا برای مقابله با آفات جدید و مشکلات زیستمحیطی ناشی از سمپاشی بیشازحد، همگی باعث شدهاند روشهای سنتی بهسرعت کارایی خود را از دست بدهند.
در بسیاری از مناطق شمال کشور، عبور تراکتور از میان مزرعه علاوه بر آسیب فیزیکی به ساقهها، باعث نشت و هدررفت سم نیز میشود. بهویژه در برنجزارها، جابهجایی کارگران در آب «تهویه ریشه» را مختل میکند و محصول را تحت فشار قرار میدهد.
در مقابل، پهپاد بدون تماس با خاک و محصول، در زمان کوتاه، سطح یکنواخت و بدون خطای انسانی ایجاد میکند و همین عامل، بازدهی محصول را بالا میبرد.
بیشتر بخوانید: راهنمای انتخاب بهترین پهپاد سمپاش برای زمینهای کوچک و بزرگ کشاورزی
در نگاه اول، مزیت پهپاد را معمولاً با سرعت و کاهش هزینه توضیح میدهند، اما تأثیر این فناوری بسیار گستردهتر است.
در کشاورزی مدرن، تأخیر حتی چندساعته در سمپاشی ممکن است باعث تبدیل یک آفت موضعی به آلودگی گسترده شود. پهپاد این مشکل را حل کرده است.
در نقاطی از گلستان، کشاورزان گزارش دادهاند که با پهپاد توانستهاند آلودگی سنگندم را ظرف ۱–۲ ساعت کنترل کنند؛ درحالیکه با روش زمینی این عملیات ۲ روز طول میکشید.
پوشش میکرونی پهپاد باعث میشود سم بهتر روی برگ بنشیند.
این یعنی در عمل ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش مصرف سم بدون افت کیفیت.
در روش زمینی بخش زیادی از سم در مسیر حرکت کارگران یا تراکتور به زمین میریزد؛ اما پهپاد سم را فقط روی سطح برگ پخش میکند. این موضوع علاوه بر کاهش آلودگی، باعث کاهش خطرات انسانی هم میشود.
در زمینهایی که تراکتور نمیتواند حرکت کند – مثل شیبهای شمال کشور یا باغات پرتراکم – پهپاد بدون محدودیت عملیات را اجرا میکند.
ورود پهپادهای ۲۰ تا ۳۰ لیتری مجهز به رادار ارتفاع، مسیر پروازی خودکار، نازلهای فشار بالا و الگوریتم کنترل مصرف سم، روند استفاده از پهپاد را وارد سطح جدیدی کرده است.
این دستگاهها با موتورهای قویتر و پایداری پروازی بیشتر، امکان عملیات در شرایط نیمهبارانی، مه غلیظ، هوای ابری و شب را فراهم میکنند.
نتیجه این پیشرفت، افزایش حجم عملیات روزانه کشاورزان بوده است. برخی اپراتورها در استان فارس اعلام کردهاند که با پهپادهای ۳۰ لیتری توانستهاند در یک روز ۷۰ تا ۹۰ هکتار سمپاشی کنند.
با ورود مدلهای ۳۰ لیتری، بازار مدلهای ۱۰ و ۱۵ لیتری به سمت فروش میرود و این رکود قیمت پهپادهای کارکرده را ایجاد خواهد کرد.
کشاورزان کوچکتر اکنون فرصت خرید پهپاد با قیمت کمتر دارند.
اگر یک کشاورز ۸۰ هکتار زمین داشته باشد و سهبار در سال سمپاشی انجام دهد، هزینه روش سنتی حدود ۲۰۰ تا ۲۴۰ میلیون تومان و هزینه روش پهپادی حدود ۱۲۰ تا ۱۴۰ میلیون تومان است.
در همان سال اول، حدود ۱۰۰ میلیون تومان صرفهجویی دارد؛ یعنی هزینه خرید دستگاه برمیگردد.
با اجباری شدن گواهینامه اپراتوری، مشاغل مرتبط با خلبانی پهپاد وارد فاز رسمی میشوند.
اپراتورهای حرفهای امروز درآمدی دارند که تا چند سال پیش فقط در صنایع نفت و لجستیک دیده میشد.
پهپادهای AI Vision قادرند:
این یعنی سمپاشی هدفمند بدون هدررفت.
هر فناوری جدید چالشهایی دارد و پهپاد نیز از این قاعده مستثنا نیست.
در عملیاتهای بلندمدت، مدیریت باتری – بهخصوص در زمینهای بالای ۷۰ هکتار – به یک مسئله جدی تبدیل میشود و معمولاً اپراتور باید ۴ تا ۶ باتری و یک شارژر سریع داشته باشد.
تجربه نشان داده برخی اپراتورها بدون آموزش حرفهای، از تنظیمات نازل، ارتفاع پرواز و دبی خروجی اطلاع کافی ندارند و همین موضوع باعث کاهش کیفیت پاشش میشود.
در مناطق بادخیز شمال کشور نیز ممکن است ثبات پرواز کاهش یابد. همچنین در صورت سقوط یا برخورد، هزینه تعمیرات نسبتاً بالا است.
با این وجود، مزایای اقتصادی، سرعت عملیات، کیفیت پاشش و کاهش ریسک انسانی باعث شده این چالشها قابل مدیریت باشد.
انتخاب پهپاد باید با توجه به نوع محصول، اندازه زمین و شرایط اقلیمی انجام شود.
از سال ۱۴۰۵ داشتن گواهینامه اپراتوری رسمی برای عملیات پهپادهای سمپاش ضروری خواهد بود.
همزمانی پنج روند – افزایش هزینه کارگری، کمبود نیروی متخصص، ظهور پهپادهای نسل جدید، قوانین سختگیرانهتر، و ورود هوش مصنوعی – باعث شده پهپادها از یک ابزار انتخابی به هسته اصلی کشاورزی آینده ایران تبدیل شوند.
اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، سال ۱۴۰۵ نه فقط سال رشد پهپادهای کشاورزی، بلکه سال پایان رسمی سمپاشی زمینی در بسیاری از استانها خواهد بود.